10    Taal als instrument

De pen als penseel
Leonie Wolthuis
- 2 reacties

Zegt een beeld meer dan duizend woorden?
Dorien de Wit

Verstoord perspectief
Elisa Hermanides

Organizational discourse in de affaire Lubbers
Jelle Zoon
- 2 reacties

Onbegrip in de rechtbank
Jorien Bakker
- 1 reactie

Taal als vanzelfsprekend instrument – zonder meer?
Antje Orgassa

De taal van tellen
Jacobien Carstens en Daan Janssen
- 1 reactie

Taal en werkelijkheid: Einstein versus Bohr
Klaas Landsman
- 3 reacties

Collegeverslag 'Ethiek van DNA tot 9/11'
Hanneke Posthumus

colofon  issn 1879-8144  9 januari 2007

Alle edities   Vakgebieden            
English   Over Blind       Vacatures
Volg ons:               
© 2004–2019 Blind    disclaimer   cookies

 

BLIND
10
 online interdisciplinair tijdschrift  
BLIND 10
alle edities      



zoeken + vakgebieden       



random editie       



vorige editie       



volgende editie       
naar boven       

Ethiek is een vakgebied binnen de filosofie, maar het heeft ook sterke raakvlakken met de biologie. Johan Braeckman vertelt in de interdisciplinaire honoursmodule 'Ethiek van DNA tot 9/11' hoe filosofie en biologie elk eigen beschrijvingen en verklaringen geven van moraliteit. Immanuel Kant heeft een rationeel argument, Robert Trivers een evolutionair-biologisch argument en Charles Darwin een taalkundig argument. Hanneke Posthumus volgde het eerste college van de module en schreef een collegeverslag. Zij studeert aan de Universiteit van Amsterdam en volgt de bacheloropleiding Gedrag en samenleving.


Lees het artikel

BLIND 10 - Taal als instrument
sluiten

Hoofdredactie

Elisa Hermanides
Arno Verweij


Eindredactie

Inge van der Bijl


Redactie

Jorien Bakker
Iris Groen
Hanneke Posthumus


Redactieraad

prof. dr. Johan van Benthem
drs. Kim van den Berg
dr. Casper de Groot
prof. dr. Michel Haring
prof. dr. Ed van den Heuvel
drs. Machiel Keestra
dr. Bernard Kruithof


klik hier voor huidige redactie


sluiten

Collegeverslag 'Ethiek van DNA tot 9/11'

              
alle bijdragen van deze auteur
korte inleiding & meer over de auteur
all articles by this author
short intro & about the author
artikel door Hanneke Posthumus

Woensdagavond 13 september 2006 vond het eerste hoorcollege plaats van de interdisciplinaire honoursmodule ‘Ethiek van DNA tot 9/11’. Aangekomen in de zaal viel allereerst het zeer gemengde publiek op: zowel natuurkunde- als communicatiestudenten zijn blijkbaar geïnteresseerd in ethiek. In de collegereeks, waarin steeds andere sprekers het woord voeren, was de eer van de eerste spreekbeurt voor Johan Braeckman, hoogleraar aan de UvA en verbonden aan de Universiteit Gent. Mijn eerste gedachte was: ‘Leuk een Belg!’ Op de een af andere manier vind ik de Belgische spraakwijze altijd zeer vermakelijk. Dit keer bleek dat eveneens het geval te zijn. Ook de inhoud was interessant, zij het wat inleidend (wat overigens wel handig is bij een eerste college). Een aantal aspecten die in het college aan bod kwamen zal ik hier uitlichten.

Allereerst benadrukte Braeckman dat het belangrijk is te beseffen dat moraliteit, de mogelijkheid tot goed- of afkeuring, ‘een zeer vreemd iets’ is. Het is een karakteristiek welke de mens onderscheidt van andere wezens. Verder gaf hij een tweespalt in het denken over moraliteit aan: ‘Kennen wij morele waarde toe omdat het een eigenschap van iets is, of projecteren wij deze waarde op datgene?’ Het bleek dat deze vraag nog altijd niet is beantwoord.

Braeckman vertelde hierbij een interessant verhaal over Kant, volgens wie ethiek het volgen van absolute regels is. Hierbij maakt hij een onderscheid tussen een hypothetisch en een categorisch imperatief. Het categorisch imperatief omvat regels die niet overtreden mogen worden. Een voorbeeld hiervan is liegen. Wanneer men liegt, kan men elkaar niet meer vertrouwen en dus mag men niet liegen. Volgens Kant gaat dit altijd op, terwijl we daar toch zo onze twijfels bij kunnen hebben. Stel: iemand rent je heel bang en hevig bloedend voorbij en tien seconden later vraagt een boze man met een mes of je iemand voorbij hebt zien rennen. In dit geval lijkt het toch de juiste beslissing om te liegen.

Een ander interessant dilemma dat Braeckman naar voren bracht, was hoe moraliteit te verklaren is in het idee dat er sprake zou zijn van biologische adaptatie. Wellicht is moraliteit adaptief omdat het regels verschaft in grote groepen. Toch zou men verwachten dat dit systeem vanzelf ineenstort gezien freerider-gedrag meer loont dan adaptief gedrag. Robert Trivers geeft een mogelijke oplossing. Hij geeft aan dat mensen verwachtingspatronen hebben voor het gedrag van anderen. Wanneer het gedrag van de anderen niet overeenkomt met deze verwachting wordt dit onthouden en zal er een straf volgen. Om het nut van altruïsme aan te duiden wordt het voorbeeld gegeven van een bepaald soort vleermuizen dat iedere dag een bepaalde hoeveelheid bloed nodig heeft. Wanneer een vleermuis een dag niet genoeg bloed verzamelt krijgt hij van andere vleermuizen bloed. Dit is immers het beste voor de groep aangezien iedereen wel eens een dag heeft met te weinig voedsel.

Dat mensen blijkbaar in staat zijn tot moraliteit wordt door Darwin aangegeven met de term moral sense. Dit is een basispropositie die nog verder moet worden uitgewerkt om tot een bepaald soort moraliteit te komen. Hierbij kan de analogie met taal gemaakt worden. Mensen hebben een aangeboren mogelijkheid om taal te kunnen leren, maar wat voor taal ze leren hangt af van hun verdere levensloop. Zo is het ook bij moraliteit, dat bijvoorbeeld wordt geleerd in de opvoeding of in peer groups.

Het college liep aardig uit, maar toch wilde Braeckman ons graag nog een filmpje laten zien om aan te tonen dat mensen bepaalde blinde vlekken kunnen hebben, zo ook in moreel opzicht. Twee teams zijn aan het basketballen en de opdracht luidt: tel hoe vaak het witte team de bal overspeelt. Daarna wordt gevraagd of iets is opgevallen, wat niet zo blijkt te zijn. Nu wordt het filmpje nog een keer afgespeeld en blijkt er een man met een apenpak heel rustig door het beeld te lopen.

Al met al vond ik het een interessant college. Aan de geluiden om mij heen te horen was ik niet de enige met deze mening. Het liet goed zien hoe lastig het is om het eens te worden over ethiek, gezien het subjectieve karakter ervan. Het enige punt van kritiek is dat er zoveel inhoud werd behandeld - het hier beschrevene is slechts een selectie - dat sommige punten niet of heel kort aan bod kwamen. Misschien kan Johan Braeckman nog eens terugkomen om zijn verhaal af te maken?

Lees nóg een artikel over

biologie

filosofie


of lees verder in

of deel

                   

Reageren




De redactie behoudt zich het recht voor om reacties in te korten of te verwijderen indien daar reden toe is.


           


Lees nóg een artikel over

biologie

filosofie



Alle edities   Vakgebieden  
             
Wilt u op de hoogte gehouden worden van nieuwe edities en activiteiten van Blind? Meldt u aan voor onze digitale nieuwsbrief:



Het e-mailadres wordt alleen gebruikt voor toezending van de e-mail met de links naar de nieuwe editie. Het adres staat opgeslagen bij MailChimp. MailChimp hanteert een eigen privacybeleid waarmee u instemt als u zich abonneert op onze nieuwsbrief. Elke nieuwsbrief toont een link waarmee toezending kan worden gestopt. Om uw adres eventueel nog te laten verwijderen uit het opzeggingenbestand stuurt u een e-mail aan redactie@ziedaar.nl.