10    Taal als instrument

De pen als penseel
Leonie Wolthuis
- 2 reacties

Zegt een beeld meer dan duizend woorden?
Dorien de Wit

Verstoord perspectief
Elisa Hermanides

Organizational discourse in de affaire Lubbers
Jelle Zoon
- 2 reacties

Onbegrip in de rechtbank
Jorien Bakker
- 1 reactie

Taal als vanzelfsprekend instrument – zonder meer?
Antje Orgassa

De taal van tellen
Jacobien Carstens en Daan Janssen
- 1 reactie

Taal en werkelijkheid: Einstein versus Bohr
Klaas Landsman
- 3 reacties

Collegeverslag 'Ethiek van DNA tot 9/11'
Hanneke Posthumus

colofon  issn 1879-8144  9 januari 2007

Alle edities   Vakgebieden            
English   Over Blind       Vacatures
Volg ons:               
© 2004–2019 Blind    disclaimer   cookies

 

BLIND
10
 online interdisciplinair tijdschrift  
BLIND 10
alle edities      



zoeken + vakgebieden       



random editie       



vorige editie       



volgende editie       
naar boven       

Bij het lezen van de taal van juristen zal het vrijwel iedere niet-jurist duizelen. Een voorbeeld:

In dit vijand-stereotype is veelvuldig een instrument gezien om (...)'aan justitie in haar oorlog tegen "de vijand", steeds meer middelen en bevoegdheden toe te kennen en "de vijand" steeds verder te ontwapenen in de zin van diens rechtbescherming steeds verder af te nemen', dit alles tegen de principes van de rechtstaat in, dat alle burgers, ook wie de wet heeft overtreden of wie daarvan verdacht wordt, rechtsbescherming tegen de overheid toekomt, en dit met het gevaar dat de vrijheid van de burgers zal worden ondergraven door te ingrijpende bevoegdheden van de overheid. (Kelk, C., Humaniteit als strafrechtelijk principe: een tour d'horizon, in: Wegingen van 't Hart, Deventer, 2002)

Zinnen als deze zijn geen uitzondering. In hoeverre komt dergelijk taalgebruik ook in de rechtspraktijk voor en wat voor invloed heeft dit op het begrip van de zitting door de verdachte? Hierbij is het interessant naar het begrip van jongeren te kijken, zij zullen immers nog meer moeite hebben met juridisch taalgebruik.

Jorien Bakker studeerde in 2005 af in Culturele antropologie aan de Universiteit Utrecht. Momenteel studeert zij Journalistiek aan hogeschool Windesheim in Zwolle.


Lees het artikel

BLIND 10 - Taal als instrument
sluiten

Hoofdredactie

Elisa Hermanides
Arno Verweij


Eindredactie

Inge van der Bijl


Redactie

Jorien Bakker
Iris Groen
Hanneke Posthumus


Redactieraad

prof. dr. Johan van Benthem
drs. Kim van den Berg
dr. Casper de Groot
prof. dr. Michel Haring
prof. dr. Ed van den Heuvel
drs. Machiel Keestra
dr. Bernard Kruithof


klik hier voor huidige redactie


sluiten

Onbegrip in de rechtbank

              
alle bijdragen van deze auteur
korte inleiding & meer over de auteur
all articles by this author
short intro & about the author
artikel door Jorien Bakker

In 2005 heb ik onderzoek gedaan naar de jeugdrechtspleging in Barcelona. De vraag die ik daarbij stelde is of de context van de jeugdstrafrechtzittingen jongeren belemmert of juist helpt in het begrijpen van hun rechtszitting. Het taalgebruik tijdens de zittingen bleek daarbij een belangrijke factor te zijn. Als het taalgebruik meer aan de jongeren wordt aangepast, begrijpen ze de zitting beter (Eggermont, Stomme streken). Daarnaast voelen zij zich beter op hun gemak en hebben zij meer het gevoel deel uit te maken van de zitting. In dit artikel wil ik mij daarom richten op het taalgebruik in de zitting.

Elite culture

Uit Nederlandse literatuur blijkt dat veel jongeren grote moeite hebben om te begrijpen wat er precies gebeurt voor en tijdens hun rechtzitting. Ze kennen de regels van de zitting niet, ze weten niet wat ze van de zitting moeten verwachten en voor sommigen is het na afloop niet eens duidelijk wat voor straf ze hebben gekregen (Eggermont, Beter dan zitten, pp. 77-86). Ook zijn veel jongeren geïntimideerd door de situatie en hebben ze vaak het gevoel dat er niet naar hen wordt geluisterd. 'Veel jongeren ervaren de rechtszitting en wat daaraan vooraf gaat "als een onontwarbare kluwen van regels, personen en procedures".' (Oude Breuil en Post, p. 178)

De ondoorzichtigheid van de strafzitting wordt aan verschillende oorzaken toegeschreven: het gebruik van te veel jargon, het gebrek aan 'echte' communicatie, het rituele karakter van de zitting en de machtsposities van de rechters (Komter). Oude Breuil en Post vatten deze verschillende aspecten binnen één kader. Zij verklaren het gebrek aan transparantie van de strafrechtspleging met behulp van het begrip elite culture. Volgens hen voldoet de magistratuur aan de definitie die Abner Cohen aan elite geeft:

An elite is a collectivity of persons who occupy commanding positions in some important sphere of social life, and who share a variety of interests arising from similarities of training, experience, public duties, and way of life. (Cohen, in Oude Breuil en Post, p. 164)

De setting waarbinnen de rechtspraak plaatsvindt is een 'specifieke, uniforme culturele context' met een specifiek taalgebruik en specifieke rituelen en gedragsregels (Oude Breuil en Post). De magistratuur kent haar eigen wereldje, de leden komen meestal uit dezelfde sociaal-economische klasse en hebben tot op zekere hoogte eenzelfde levensstijl. De magistratuur bezet bovendien een belangrijke positie in het sociale leven: zij gaat over de rechtspraak.

Macht speelt in een elitecultuur een belangrijke rol. De macht of invloed van de rechters bestaat eruit dat zij de regels interpreteren die bepalen of iemand de wet heeft overtreden of niet. Bovendien kunnen de beslissingen die zij nemen grote gevolgen hebben voor het leven van degenen die worden berecht. Om deze macht uit te kunnen oefenen en te behouden moet de elite group twee doelen verwezenlijken (Cohen, XIII). Aan de ene kant moeten ze hun positie in stand houden en veiligstellen en aan de andere kant moeten ze zichzelf naar het publiek toe legitimeren. Om beide doelen te bereiken moet de elite group tot op zekere hoogte een eenheid vormen binnen de eigen groep, de rechters, en tot op zekere hoogte de officiers van justitie en andere mensen die in de strafrechtspleging werken, en de gelederen sluiten voor buitenstaanders, degenen over wie zij hun macht uitoefenen. Dit gebeurt door een setting te creëren, met specifieke regels en rituelen, die door de leden van de groep gedeeld wordt, maar die ontoegankelijk is voor buitenstaanders (Oude Breuil en Post).

Taalgebruik tijdens de zittingen

Taal is een van de aspecten die de elitecultuur bevestigt en de scheiding tussen insiders en outsiders kan versterken. De insiders in de rechtbank hebben een gedeelde taal die deel uitmaakt van de elitecultuur. Oude Breuil signaleert dit ook in haar onderzoek bij de Raad voor de Kinderbescherming:

Door het spreken van een bepaalde taal en het op een bepaalde manier omgaan met taal trekken raadsmedewerkers grenzen tussen 'wij' – de Raad en zijn medewerkers – en 'zij' – de buitenstaanders: cliënten, ouders en het bredere publiek. (p. 34)

De insiders zijn bekend met het jargon, terwijl de outsiders dat meestal niet of een stuk minder zijn. Dit geldt specifiek voor jongeren. In hun omgeving wordt een andere, informelere taal gesproken. Ze kennen niet van die 'deftige en moeilijke woorden' zoals de mensen die in de strafrechtspleging werken die wel kennen en gebruiken.

In mijn eigen onderzoek heb ik gemerkt dat jongeren inderdaad veel moeite kunnen hebben met de taal die in de rechtbank gesproken wordt. Volgens veel van mijn informanten die op professioneel vlak met de beklaagde jongeren te maken hadden, begrijpen jongeren vaak niet wat er tijdens hun zitting gezegd wordt.1 Ze zijn niet gewend aan het taalgebruik, ze zijn vaak zenuwachtig en er wordt ook erg snel gesproken.

Wanneer de rechter, advocaat of officier van justitie tegen de jongere praat, dan gebruikt deze meestal niet al te moeilijke woorden en dat begrijpen de jongeren wel. Maar tijdens andere delen van de zitting, wanneer de professionals zich tot elkaar richten zoals tijdens het voorlezen van de aanklacht, begrijpen jongeren vaak niet wat er bedoeld wordt. Dat kan tot gevolg hebben dat ze hun aandacht verliezen. Zoals Maria, die over de officier van justitie zei: 'Nou, hij praatte een beetje snel en een beetje moeilijk, dat snapte ik niet zo. Ik begreep niet goed wat hij wou zeggen en toen, nou ja, toen had ik ook geen zin meer om op te letten.' (Interview met Maria, op 17-11-2004, Barcelona) Het verhaal op zich is meestal niet erg ingewikkeld, maar er worden veel woorden en begrippen gebruikt die voor de jongeren veelal onbekend zijn.

In mijn onderzoek heb ik gezien dat het taalgebruik tijdens de zitting voor een groot deel afhankelijk is van de zittende rechter en in mindere mate ook van de andere actoren tijdens de zitting. Binnen de vaststaande structuren en regels van de zitting heeft de rechter de vrijheid om de zitting zo in te richten zoals hij deze geschikt acht. Bepaalde aspecten zijn vastgelegd in de wet, zoals de structuur voor het verloop van de zitting. Bij andere zaken, zoals de communicatie, waaronder het taalgebruik, hebben de rechters veel vrijheid. Sommige rechters houden daarbij veel rekening met de leeftijd van de jongere, andere rechters een stuk minder.

Conclusie

Op de vraag of het taalgebruik tijdens de zitting jongeren helpt of belemmert in het begrip met betrekking tot hun zitting is geen eenduidig antwoord te geven. In de strafrechtspleging bestaat een elitecultuur die buitenstaanders, waaronder de beklaagden, buitensluit. Een specifiek taalgebruik maakt deel uit van deze elitecultuur. De buitenstaanders zijn vaak niet bekend met dit taalgebruik en kunnen veel moeite hebben met de taal die in de rechtbank gesproken wordt. Het taalgebruik tijdens de zittingen is echter voor een deel afhankelijk van de zittende rechter, de officier van justitie en de advocaat. Ze gebruiken niet allemaal in dezelfde mate de taal die bij de elitecultuur hoort. Of er in het taalgebruik rekening wordt gehouden met de jongere hangt dus deels af van welke mensen hij in de rechtszaal treft.

Noten

1. Interview met Francisco Segura, ex-kinderrechter, op 13-10-2004, Lleida; interview met Bonaventura Baró, medewerker van de afdeling uitvoering van half-open strafmaatregelen, op 27-10-2004, Barcelona; interview met Angels, medewerkster van het equipo técnico (vergelijkbaar met de strafrechterlijke afdeling van de Raad voor de Kinderbescherming in Nederland) op 17-11-2004, Barcelona; interview met Nuria en Claudia, medewerksters van het equipo técnico, op 19-11-2004, Barcelona.

Lees nóg een artikel over

rechten

taalwetenschap


of lees verder in

of deel

                   

Noten en/of literatuur

Cohen, A., The politics of elite culture: explorations in the dramaturgy of power in a modern African society, Berkeley, 1981.

Eggermont, M., Stomme streken, 's-Hertogenbosch, 1993.

Eggermont, M., Beter dan zitten: jongeren over taakstraffen, Alphen aan den Rijn, 1997. 

Komter, M., 'Een westerse wals op merengue-muziek. Over de culturele competentie van jeugdpsychiatrische voorlichting aan de rechtbank', in: Proces, 80, 2001, pp. 175-180.

Oude Breuil, B.C.M., De raad voor de kinderbescherming in een multiculturele samenleving, Den Haag, 2005.

Oude Breuil, B.C.M. en M.G.J. Post, 'De praktijk van openbaarheid, of waarom cricket zo moeilijk te begrijpen is', in: A. Beijer e.a. (red.) Openbare strafrechtspleging, Deventer, 2002.

Reactie van elswittem

Geplaatst op 14 januari 2009 om 16:53:17

Hoi! Sorry om niet ontopic te reageren, maar ik was hier aan het rondkijken, ben vroeger nog hier geweest en nu kon ik niet meer aanmelden omdat ik mijn oud paswoord en naam vergeten was, en wist niet meer welk email adres ik gebruikte.Daarom opnieuw geregistreerdWeet iemand een idee om extra geld te verdienen, ik ben op het moment in geldnood na het overlijden van mijn man. Ik heb een gehandicapte dochter van 7 jaar dus alle tips zijn welkom!bedankt voor de moeite,Els Wittem


Reageren




De redactie behoudt zich het recht voor om reacties in te korten of te verwijderen indien daar reden toe is.


           


Lees nóg een artikel over

rechten

taalwetenschap



Alle edities   Vakgebieden  
             
Wilt u op de hoogte gehouden worden van nieuwe edities en activiteiten van Blind? Meldt u aan voor onze digitale nieuwsbrief:



Het e-mailadres wordt alleen gebruikt voor toezending van de e-mail met de links naar de nieuwe editie. Het adres staat opgeslagen bij MailChimp. MailChimp hanteert een eigen privacybeleid waarmee u instemt als u zich abonneert op onze nieuwsbrief. Elke nieuwsbrief toont een link waarmee toezending kan worden gestopt. Om uw adres eventueel nog te laten verwijderen uit het opzeggingenbestand stuurt u een e-mail aan redactie@ziedaar.nl.