16    Toekomst

Interview: Denken over de toekomst
Martin Olsthoorn
- 1 reactie

Alleen Max Havelaarkoffie is niet genoeg
Elisa Hermanides
- 1 reactie

Wat zal de toekomst brengen: opwarming of afkoeling?
Hans Labohm
- 1 reactie

Ruslands toekomst tussen dictatuur en democratie
Max Bader
- 3 reacties

De verkiezingen in Amerika en de wereld kijkt mee
Jurjen de Waal

Trends in het (Nederlandse) christendom vanuit een langetermijnperspectief
Durk Hak

Specimen Days
Sarah de Waard

colofon  issn 1879-8144  13 juni 2008

Alle edities   Vakgebieden            
            English   Over       Vacatures
 

BLIND
16
 online interdisciplinair tijdschrift  
BLIND 16
alle edities      



zoeken + vakgebieden       



random editie       



vorige editie       



volgende editie       
naar boven       

Na acht jaar te hebben geregeerd moet Vladimir Poetin aftreden als president van Rusland. Zijn opvolger is inmiddels gekozen in de persoon van vice-premier Medvedev. Poetins jaren als president brachten stabiliteit en economische groei, maar kenmerkten zich ook door bijvoorbeeld onderdrukking van de persvrijheid en hard optreden tegen oppositie. Door dit soort fascistische praktijken is de vraag gerezen of Poetin ook daadwerkelijk zijn macht zal overdragen aan Medvedev, of dat hij achter de schermen blijft regeren. Daarmee komt ook ter sprake in hoeverre Rusland eigenlijk een democratie is.

Max Bader is promovendus aan de afdeling Europese Studies van de Universiteit van Amsterdam en kenner van de landen van de voormalige Sovjet-Unie. Zijn onderzoek gaat over externe invloeden op de ontwikkeling van politieke partijen in Georgië en Oekraïne.


Lees het artikel

BLIND 16 - Toekomst
sluiten

Hoofdredactie

Mark Beumer
Iris Groen


Eindredactie

Gerard van den Akker


Redactie

Maud Dahmen
Elisa Hermanides
Martin Olsthoorn
Daphne van der Pas
Arno Verweij (webmaster)
Jorine Zandhuis


Redactieraad

prof. dr. Johan van Benthem
drs. Kim van den Berg
dr. Casper de Groot
prof. dr. Ed van den Heuvel
drs. Machiel Keestra
dr. Bernard Kruithof
Tamara Metze


klik hier voor huidige redactie


sluiten

Ruslands toekomst tussen dictatuur en democratie

      
alle bijdragen van deze auteur
korte inleiding & meer over de auteur
all articles by this author
short intro & about the author
artikel door Max Bader

Rusland heeft de westerse wereld in de recente geschiedenis verschillende malen op het verkeerde been gezet. Ten minste tot de perestrojka voorzagen sovjetologen wereldwijd niet dat de Sovjet-Unie binnen korte tijd praktisch zonder slag of stoot zou ophouden te bestaan. Aan de vooravond van Jeltsins aftreden op oudejaarsdag 1999 verwachtten weinigen dat acht jaar later Rusland weer als een speler van formaat zou worden waargenomen in de internationale politiek. Binnen luttele jaren heeft het imago van Rusland zich gewijzigd van dat van een beklagenswaardige failed state onder Jeltsin tot dat van een grootmacht en een Angstgegner op het moment van de formele machtsoverdracht van Poetin aan Medvedev.

Helemaal een failed state is Rusland natuurlijk nooit geweest, maar, belangrijker voor heden en toekomst, is het evenmin de herboren wereldmacht die velen in het land menen te zien en die nu, als je veel westerse media moet geloven, in een reprise van de Koude Oorlog met het Westen verwikkeld is. De economische opleving van de Poetinjaren is imposant, maar komt vanaf een heel laag punt; pas vorig jaar bereikte de economie de omvang van de economie van de Russische Sovjetrepubliek ten tijde van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, en is hij nu ongeveer zo groot als die van de Beneluxstaten bij elkaar. Voorts is het bestuur in Rusland ineffectief en corrupt, neemt de bevolking af, verpietert het platteland en, afgezien van een handvol peperdure nieuwe raketten waar men niets aan heeft, stelt het leger nog steeds weinig voor.

Het Kremlin en de Russische bevolking halen er voldoening uit zichzelf waar te nemen, en waargenomen te worden, als een grootmacht die ontzag afdwingt en een eigen politieke koers vaart. Het is onderdeel van Ruslands postimperiale syndroom dat veel van haar bestuurders er moeite mee hebben hun land te beschouwen als een reguliere natiestaat temidden van gelijkberechtigde natiestaten (Moshes, 2007). In zekere zin worden ze daarbij in de kaart gespeeld door de wijze waarop Rusland in westerse media wordt voorgesteld. Zoals op veel momenten de dreiging van het internationale terrorisme uit politieke motieven wordt overdreven, zo is ten tijde van de Koude Oorlog stelselmatig de macht van de Sovjet-Unie uitvergroot, en zo wordt Ruslands macht nu ook overdreven. De economische opleving in verband brengen met de opkomst van China, zoals veelal wordt gedaan, is te veel eer voor het huidige Rusland.

Ook wat betreft de politieke inschatting van Rusland lijkt men vaker uit de bocht te vliegen dan ten aanzien van veel andere landen. Gedurende het grootste deel van de jaren negentig was de heersende gedachte, gevoed door wensdenken, dat Rusland in transitie was naar liberale democratie, al werd een burgeroorlog uitgevochten in de Tsjetsjeense Republiek, beschoot de president het parlement, en verliepen enkele cruciale verkiezingen zeer oneerlijk. Door serieuze wetenschappers is in recente jaren gesuggereerd dat het Poetinregime fascistische trekken vertoont (Ferguson, 2005; Motyl, 2007). Het is niet moeilijk om hiervoor overtuigende argumenten aan te voeren: dat betekent evenwel nog niet dat het klopt. Ook is de afgelopen jaren regelmatig het Weimar-Rusland scenario van stal gehaald. Dit scenario wijst op de sterke parallellen tussen Weimar-Duitsland en het huidige Rusland, waarbij de suggestie natuurlijk is dat in Rusland 'bruine' krachten de overhand zouden kunnen krijgen.

Het is verstandiger Rusland als een min of meer normale autoritaire of semi-autoritaire staat te zien waarvan er tientallen in de wereld zijn. Veel van deze staten zijn in recente decennia als onderdeel van de third wave of democratization (Huntington, 1991) begonnen aan het openen van hun politieke systemen, maar vaak is die opening niet veel verder gekomen dan het instellen van democratische instituties zonder daar vervolgens betekenisvolle inhoud aan te geven (Diamond, 1999; Rose en Shin, 2001).

Waarom is Rusland niet een democratie geworden, en zal het dat ook niet snel worden, zoals veel voormalige staten in Centraal- en Oost-Europa? Heel populair is de gedachte dat de Russen als het ware resistent zijn voor democratie, wat zou worden bevestigd door opiniepeilingen waarin de Russen er blijk van geven minder op te hebben met waarden die bevorderlijk zijn voor democratische ontwikkeling dan veel andere volkeren (Pipes, 2004). Demonstraties van de democratische oppositie in Moskou, een stad van twaalf miljoen zielen, trekken op z'n best een paar duizend man. De tsaren, Lenin en Stalin, Poetin en Medvedev: in de ogen van velen is het één rechte lijn van botte autoritaire heerschappij. Er zijn weinig landen waarvan het verleden zo vanzelfsprekend geacht wordt een directe impact te hebben op de toekomst. De gedachte is politiek onwenselijk omdat die het Kremlin zou kunnen ontslaan van de morele verplichting zich voor de verandering iets aan te trekken van de belangen en wensen van de bevolking. De autoritaire tendens onder Poetin moet in de eerste plaats worden gezien als het resultaat van weloverwogen beslissingen van het regime, in plaats van als onderdeel van de natuurlijke loop van de geschiedenis, hoe intuïtief correct die zienswijze ook is.

Er zijn ten minste drie gedeeltelijk concurrerende theses die evengoed helpen te begrijpen waarom Rusland op dit moment autoritair wordt bestuurd. Ten eerste heeft Jeltsin de onzalige beslissing genomen in de grondwet van 1993 de president buitengewoon veel bevoegdheden toe te bedelen, ten koste van de regering en het parlement. Veel studies tonen aan dat er een sterke negatieve correlatie bestaat tussen de mate waarin landen van de third wave of democratization nu democratisch zijn, en de keuze voor en sterkte van het presidentschap, en dat daarvoor ook redenen zijn die besloten liggen in het wezen van sterke (personalistische) uitvoerende macht (Linz, 1990; Fish, 2006). In dit patroon past dat parlementen in Centraal- en Oost-Europa sterker zijn en presidenten minder machtig dan in de voormalige Sovjet-Unie, waar de meeste staten worden geregeerd door autoritaire of semi-autoritaire regimes.

Ten tweede kent Rusland de zegen en vloek van een grote voorraad bodemschatten. De these van de resource curse schrijft voor dat landen die op grote schaal grondstoffen zijn gaan exploiteren op een moment dat ze geen democratie waren, een sterk verminderde kans hebben om vervolgens nog een democratie te worden (Ross, 1999). De toegenomen welvaart van de afgelopen jaren is voor een groot deel toe te schrijven aan de hoge inkomsten uit de export van aardolie en aardgas. Zolang de bestuurlijke elite zich kan verrijken door het landsbestuur en de economie met elkaar te vermengen, en daarom belang heeft bij voortduring van het regime, terwijl ook de bevolking veel merkt van de nieuwe welvaart, en het regime ziet als de brenger van die welvaart, moeten we aannemen dat het regime stevig in het zadel zit. Rusland is meer een petrostate geworden, in de zin dat het voor zijn economische ontwikkeling meer afhankelijk is geworden van de inkomsten uit de verkoop van olie en gas (Shevtsova, 2007). Een vluchtige blik op de wereldkaart leert dat petrostates, met uitzondering van bijvoorbeeld Canada en Noorwegen, die al democratisch waren voor ze op grote schaal grondstoffen gingen exporteren, zelden goed zijn voor hun burgers.

Tenslotte ligt Rusland geografisch en cultureel te ver weg van het Westen en is het te groot en daarbij eigengereid om sterk vatbaar te zijn voor externe beïnvloeding. Het volume aan contacten (linkage) tussen het Westen en Rusland (Levitsky en Way, 2005) en geografische nabijheid van Rusland tot het Westen (Kopstein en Reilly, 2000; Brinks en Coppedge, 2006), variabelen die sterk samenhangen met democratisering, zijn relatief gering. Los van een korte periode in het begin van de jaren negentig zijn de Russen, als erfgenamen van een grote geopolitieke invloedssfeer, te trots om buitenlandse voorschriften over te nemen. Westerse leverage ten aanzien van Rusland is daarom eveneens beperkt. Een heel voornaam instrument in de democratiebevordering in Centraal- en Oost-Europa was de belofte van toetreding tot de EU als beloning voor democratische en economische hervormingen. Een dergelijk instrument ontbrak in de westerse politiek ten aanzien van Rusland.

Ook interessant is om na te gaan waarom Rusland niet een politiek gesloten dictatuur is geworden of snel zál worden, zoals Cuba, China, het gros van de Arabische landen, enkele van de Centraal-Aziatische landen, Wit-Rusland, en andere. De belangrijkste reden hiervoor is vermoedelijk dat de Kremlinbewoners het zelf te gênant vinden om van hun land een dictatuur te maken. Toen Fukuyama the end of history voorspiegelde (Fukuyama, 1992), bedoelde hij niet dat de hele wereld democratisch zou worden, maar dat er, met de smadelijke neergang van het communisme, geen omvattende ideologieën meer zijn over het organiseren van de samenleving die kunnen wedijveren met het idee van liberale democratie. Hierin is niets veranderd. Om deze reden houden tegenwoordig bijna alle landen van de wereld verkiezingen, al zijn die vaak niet eerlijk, en hebben veruit de meeste landen een volksvertegenwoordiging, al vertegenwoordigen die vaak niet werkelijk de bevolking (Geddes, 2005). De façade van democratische instituties moet worden hooggehouden om niet al te duidelijk te maken dat er niet democratisch wordt bestuurd. Ook voor de Russische burgers geldt dat, al zijn ze niet te zeer democratisch angehaucht, velen van hen niet meer zouden accepteren wanneer de dictatuur wordt hersteld.

We hebben dus een idee waarom Rusland waarschijnlijk niet snel veel democratischer wordt, en welke factoren het land weerhouden van een nog verdere erosie van vrijheden. Er is een breed grijs gebied tussen democratie en dictatuur waarin Rusland verder zal voortbewegen. Voor het overige blijft het voorspellen van Ruslands toekomst een hachelijke opgave. In de afgelopen 25 jaar heeft het land tweemaal de voorspellingen getart. Een reden waarom het ook nu niet echt mogelijk is ver vooruit te kijken is dat het bestuurssysteem niet geïnstitutionaliseerd is. Zoals gezegd, formele instituties, zoals verkiezingen en het parlement, maken deel uit van de democratische façade, en zijn niet primair bepalend voor de daadwerkelijke machtsverhoudingen. De belangrijkste intrige van 2008 is hoe het tweespan Poetin-Medvedev de macht zal verdelen; niemand die het echt weet.

Liberale democratie scoort beter dan varianten van virtuele democratie en dan autoritair bestuur in het brengen van welvaart en het waarborgen van politieke en burgerlijke vrijheden (Siegle et al, 2004). De toekomst van Rusland, voor zover te overzien, ligt tussen dictatuur en democratie, en daarbij eerder dichter bij dictatuur dan bij democratie. Dat is slecht nieuws voor de burgers van Rusland, die voorlopig blijven verstoken van de belofte van liberale democratie. Veel politiek spektakel hoeft niet te worden verwacht, al is het alleen maar vanwege de afnemende bevolking. Als wereldmacht heeft Rusland zijn hoogtijdagen definitief achter zich. De voornaamste bijdrage van Rusland aan de geschiedenis zal die van voortrekker van een idee dat een groot deel van de wereld gedurende de twintigste eeuw in haar greep heeft gehouden zijn. We zouden wensen dat Rusland het bloedige, imperiale, en autoritaire verleden achter zich laat, zoals het Verenigd Koninkrijk zich heeft hervonden na het verlies van zijn imperium, en zich aansluit bij de internationale gemeenschap van democratische staten. Zolang de Russen echter met het verleden nog niet in het reine zijn, kunnen ze er niet op rekenen dat de geschiedenis zich niet op tragische wijze herhaalt.


Deel:         

Literatuurlijst

Brinks, D. en M. Coppedge, 'Diffusion Is No Illusion: Neighbor Emulation in the Third Wave of Democracy', in: Comparative Political Studies 39, 4, 2006, p. 463.

Diamond, L.J., Developing Democracy: Toward Consolidation, Johns Hopkins University Press, 1999.

Ferguson, N., 'Look back at Weimar – and start to worry about Russia', in: The Telegraph, 1 januari 2005.

Fish, M.S., 'Stronger Legislatures, Stronger Democracies', in: Journal of Democracy 17, 1, 2006, pp. 5-20.

Fukuyama, F., 'The End of History and the Last Man', in: New York: Avon Books 328, 1992, p. 332.

Huntington, S.P., The Third Wave: Democratization in the Late Twentieth Century, University of Oklahoma Press, 1991.

Kopstein, J.S. en Reilly, D.A., 'Geographic Diffusion and the Transformation of the Postcommunist World', in: World Politics 53, 1, 2000, pp. 1-37.

Levitsky, S. en Way, L.A., 'International Linkage and Democratization', in: Journal of Democracy 16, 3, 2005: pp. 20-34.

Linz, J. J., 'The Perils of Presidentialism', in: Journal of Democracy 1, 1, 1990, pp. 51-69.

Moshes, Arkady, 'Post-Imperial Russia: Emergence and Prospects of Regaining Influence in the Post-Soviet Space', in: Kono_czuk, W., Putin's Russia, Warschau, 2007.

Motyl, A.J., 'Inside Track: Is Putin’s Russia Fascist?', in: The National Interest, 12 maart 2007.

Pipes, R., 'Flight From Freedom: What Russians Think and Want', in: Foreign Affairs 83, 3, 2004.

Rose, R. en Shin, D., 'Democratization Backwards: The Problem of Third-Wave Democracies', in: British Journal of Political Science 31, 2, 2001, pp. 331-54.

Ross, M. L., 'The Political Economy of the Resource Curse', in: World Politics 51, 2, 1999, pp. 297-322.

Siegle, J.T., Weinstein, M.M. en Halperin, M.H., 'Why Democracies Excel', Foreign Affairs 83, 5, 2004, pp. 57-71.

Shevtsova, L., 'Rossiya pered Novym Politicheskom Tsiklom. Paradoksy Stabilnosti i Petro-State', in: Kono_czuk, W., Putin's Russia, Warschau, 2007.


Deel:         

Reactie van Henk-Jan Varkevisser

Geplaatst op 1 juli 2008 om 12:06:41

Interessant artikel. Ik vroeg me alleen af hoe het te verklaren valt dat juist Jeltsin, in een periode van relatief geringe autoritaire heerschappij in Rusland, de beslissing heeft genomen om de president meer macht te geven?Henk-Jan


Reactie van Max

Geplaatst op 17 december 2011 om 09:29:13

Democratie wordt je opgelegd, niet gevraagd.Als binnen een samenleving bijna alles aan regels is gebonden kan je niet meer spreken van een vrije samenleving maar van een dictatuur.Democratie is nooit ‘echt’ geweest en kan ook nooit ‘werken’.Blijkbaar staat democratie gelijk aan eerlijkheid en rechtvaardigheid. Maar hoezo eerlijk en rechtvaardig? In hoeverre wordt ons binnen de democratie van alles opgelegd en afgedwongen? In hoeverre wordt het individu gevraagd naar zijn mening? En in hoeverre kan je als individu afwijken van de opgelegde regels?Democratie is een immoreel systeem . Als je dan rationeel beredeneert dan is het initiëren van dwang of geweld van de ene persoon op de ander toch immoreel, zou je denken. Vaak krijg je te horen dat je bij ons mag zeggen wat je wilt, maar klopt dat wel? Wij vinden dat wij een rechtsstaat zijn , maar dat klopt niet helemaal want de rechten van de minderheid moeten wijken voor de eisen van de meerderheid.We mogen nog stemmen, maar hebben geen enkele invloed.Het dictatoriale kabinet bepaalt gewoon zelf wat het doet.Het heeft gewoon schijt aan de burgers, zolang ze het zelf maar goed hebben. http://szrzlj3.blogspot.com/search?updated-max=2011-03-31T12:41:00-07:00&max-results=20


Reactie van Max

Geplaatst op 17 december 2011 om 09:31:19

Poetin heeft van Rusland weer een grootmacht gemaakt.Kijk maar naar Europa,wij zijn de speelbal van USA. Rusland is niet langer Amerika’s schoothondje. Dat is Poetin zijn bijdrage. Poetin vergelijkt de Verenigde Staten met 'een wolf die eet en naar niemand luistert'.Feit is dat Poetin mateloos populair is populairder dan welke regeringsleider dan ook. Een aanhang van 70 % krijg je niet als je een dief bent.In zijn beide presidentiële termijnen heeft Poetin hierin voor de doorsnee burger verandering gebracht.Onder Yeltsin en onder leiding van Amerikaanse professoren is Rusland leeggeroofd door de Oligarchen. ( hun ethniciteit behoeft geen nadere toelichting).Gazprom werd geveild voor 250 miljoen $, werkelijke waarde 700 miljard $.Het gaat er om dat de 700 miljard die Gazprom waard is nu niet in Amerika terecht komt, maar in Rusland.De Russische economie groeit sinds 2000 met 6 à 8 procent per jaar.De oud-werknemer van de Russische Geheime Dienst KGB wist het land uit het slop te trekken. De reële koopkracht van een doorsneegezin is sindsdien verdrievoudigd. Luxe goederen en buitenlandse vakanties - liefst naar West-Europese bestemmingen of de Verenigde Staten - zijn voor een snelgroeiende groep burgers betaalbaar; het autobezit verdubbelde in de afgelopen zes jaar.Sint Petersburg is inmiddels het "Detroit" van Rusland geworden met autofabrieken als Ford, Nissan, Toyota, General Motors en Hyundai.Moskou is veranderd in een hypermoderne, bruisende hoofdstad, waar voor geld alles mogelijk is.Het winkelcentrum ‘Mega’[een van de grootste winkelcentra ter wereld ] bevindt zich ten zuiden van Moskou. Op de wegen ernaar toe staan kilometers lange files. Alsof alles gratis is. Er wordt druk geshopt en de mensen lopen met tassen vol naar hun auto. Zowel IKEA als ook de Franse hypermarktketen Auchan hebben hier hun grootste vestigingen ter wereld.Er staan tegenwoordig dagelijks files naar de drie Ikea’s in de stad. In Tsjetsjenië werden de radicaal-islamitische separatisten goeddeels uitgeschakeld. Met bruut geweld, dat wel. Maar hoe kon die missie anders slagen?Als je in 1998 of 1999 een positief scenario voor Rusland had voorspeld, werd je door iedereen voor gek verklaard. Is het een wonder dat Poetin op handen wordt gedragen? Bij het merendeel van de Russen is hij echter populair omdat hij stabiliteit, welvaart en zelfrespect heeft gebracht.Als je aan de levensstandaard kijkt van de gemiddelde Rus dan is deze enorm gegroeid sinds 2000. Dit ook weer in tegenstelling tot de EU, waar de levensstandaard stagneert of zelfs achteruitloopt vanwege de hoge belastingen en toenemende overheidsinterventie vanuit Brussel.In het Westen blijft Poetins beleid echter onbegrepen en worden zijn verdiensten en populariteit gebagatelliseerd. Rusland heeft geen democratische traditie. Nadat het land eeuwenlang door autoritaire tsaren was bestuurd, hielden de communisten het meer dan zeventig jaar in een ijzeren greep. 'Geef ons de tijd. We volgen ons eigen pad,' zegt hij Poetin na.Een grote meerderheid van de Russen had het liefst gezien dat hij er nog een paar termijnen als president aan vast zou knopen.Ik zie in het westen momenteel geen enkele leider die ook maar enigszins het niveau van Poetin evenaart.Voor TIME is president Vladimir Poetin de man van het jaar 2007. Rusland is nu weer baas in eigen huis en bepaalde groepen in Europa en Nederland zijn daar erg teleurgesteld over en blijven dus maar foeteren op Putin.Ik begrijp ook niet echt waar nu die haat van de Westerse pers naar Putin in zit.Alle kritiek op hem is jaloezie en afgunst.. Men kan onmogelijk beweren dat de heer Putin niet goed is voor zijn land.



Lees nóg een artikel over

economie

politiek


of lees verder in

Alle edities   Vakgebieden  
             

Reageren





De redactie behoudt zich het recht voor om reacties in te korten of te verwijderen indien daar reden toe is.


Deel:         

Wilt u op de hoogte gehouden worden van nieuwe edities en activiteiten van Blind? Meldt u dan gratis aan voor onze digitale nieuwsbrief: