17    Medium / Media

Het overbrengen van ideeën
Barry Nouwt
- 6 reacties

Iets uit het niets
Daan Meerburg
- 4 reacties

Statines: zegen of vloek?
Jorine Zandhuis en Martijn van Zwieten
- 2 reacties

Flaming a debate
Wei Liu en Jeroen de Kloet

Het gezwets der media
Wim Peeters
- 1 reactie

Technologie als drijfveer
Elisa Hermanides

Filmcultuur na 1968
Erik Kersten

Wie alleen zijn eigen vak kent, kent ook dit niet
Bart van Heerikhuizen

colofon  issn 1879-8144  24 september 2008

Alle edities   Vakgebieden            
English   Over Blind       Vacatures
Volg ons:               
© 2004–2019 Blind    disclaimer   cookies

 

BLIND
17
 online interdisciplinair tijdschrift  
BLIND 17
alle edities      



zoeken + vakgebieden       



random editie       



vorige editie       



volgende editie       
naar boven       

Bart van Heerikhuizen hield op de bijeenkomst waarbij de nieuwe site van Blind gelanceerd werd een toespraak. Het was een inspirerend verhaal over razernij op 'Het schuchter rendez-vous', de zin van het staan in de schoenen van de ander en de 'prettige wetenschappelijke duizeligheid' die daarbij kan worden ervaren. Een schriftelijke versie hiervan wordt u niet onthouden.

Dr. Bart van Heerikhuizen doceert o.a. 'Sociologische theorie' en 'Verdieping sociale wetenschappen' bij de faculteit der maatschappij- en gedragswetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam en is vaste columnist bij Sociologisch Mokum en Facta.


Lees het artikel

BLIND 17 - Medium / Media
sluiten

Hoofdredactie

Maud Dahmen
Martin Olsthoorn


Eindredactie

Gerard van de Akker


Redactie

Mark Beumer
Iris Groen
Elisa Hermanides
Katja de Jong
Daphne van der Pas
Arno Verweij (webmaster)
Jorine Zandhuis


Redactieraad

prof. dr. Johan van Benthem
drs. Kim van den Berg
dr. Casper de Groot
prof. dr. Ed van den Heuvel
drs. Machiel Keestra
dr. Bernard Kruithof
Tamara Metze


klik hier voor huidige redactie


sluiten

Wie alleen zijn eigen vak kent, kent ook dit niet

Uitgesproken bij de lancering van de vernieuwde website van Blind op 24 september 2008

              
alle bijdragen van deze auteur
korte inleiding & meer over de auteur
all articles by this author
short intro & about the author
artikel door Bart van Heerikhuizen

De man die wel de vader van de Nederlandse sociologie wordt genoemd, de vooroorlogse Amsterdamse hoogleraar Sebald Rudolf Steinmetz, heeft een mooie uitspraak gedaan: 'Wie alleen zijn eigen vak kent, kent ook dit niet.' (Steinmetz, 1935, p. 467) Dat is een waar woord en de spreker hield zich eraan. In 1925 was hij de initiatiefnemer tot het blad Mensch en Maatschappij, een tijdschrift dat tot op de dag van vandaag bestaat. Ten tijde van de oprichting in 1925 was het helemaal niet een sociologisch tijdschrift, zoals nu, maar een blad dat was gewijd aan niet minder dan elf verwante wetenschappen. Dat waren, om precies te zijn: antropologie, psychologie, erfelijkheidsleer, eugenetica, prehistorie, etnologie, sociografie, sociologie, criminologie, ethiek en rechtsfilosofie. Het had het tijdschrift van de bachelor Gedrag en Samenleving kunnen zijn.

Er bestaat een eigenaardige relatie tussen interdisciplinariteit en sociologie. De man die het woordje sociologie in 1838 hoogstpersoonlijk heeft bedacht, de Franse filosoof Augustus Comte, staat ook aan het begin van een lange traditie van nadenken over de samenhang tussen de wetenschappen zoals die aan de universiteit worden gedoceerd. Het is goed om te bedenken dat toen negentiende-eeuwse denkers als Comte en Spencer uitgebreid schreven over de relatie tussen vakken als antropologie, psychologie en sociologie, ze het hadden over gloednieuwe disciplines die nog bezig waren om een plekje aan de universiteit te veroveren. Dus terwijl economen, etnologen, antropologen, sociologen en psychologen probeerden om academische kredietwaardigheid te verkrijgen, waren op hetzelfde moment al allerlei mensen binnen en buiten de universiteit aan het piekeren over de vraag hoe die wetenschappen zich tot elkaar moesten verhouden, welke samenwerking er mogelijk was, of je kon zeggen dat de ene wetenschap de toeleveraar van materiaal aan de andere was, of de ene boven de andere stond, of er onder, of ernaast. Tegelijk met de differentiatie van wetenschappen ontstond er ook reflectie op de voordelen en de mogelijke nadelen van die differentiatie, en dienden zich voorstellen aan om die differentiatie, die gezien werd als een gevaar, terug te dringen.

Van meet af aan is er gezegd dat die differentiatie van wetenschappen niet zo verkeerd is, mits men maar over de grenzen heen durft te kijken en met elkaar gaat samenwerken. Samenwerken, wie kan daar nou tegen zijn? Samenwerken, dat is het woordje dat de kleintjes wordt ingepeperd tijdens elke aflevering van Sesamstraat. Samenleven en samenwerken, dat is het motto van het kabinet. Wie tegen samenwerken is, die is dus voor tegenwerken: dat is een negativist, zo iemand moeten we niet.

Maar dat is allemaal retoriek. In feite zijn de beoefenaren van verschillende wetenschappen helemaal niet zulke grote voorstanders van samenwerking. Vaak kijken ze een beetje op elkaar neer. Er bestaat een hiërarchie van wetenschappelijke prestige die samenwerking moeilijk maakt: wie een vak met een hoge status beoefent encanailleert zich niet graag met een vak met een lage status. Welke serieuze bioloog brengt zijn reputatie in gevaar door gezellig te gaan doen met een psycholoog of, erger nog, een socioloog? Mijn eigen dochter heeft moeite om haar dédain voor kletsvakken als de sociologie niet al te duidelijk te etaleren, vooral als ze in het gezelschap is van haar gammapappa.

Soms ook gaat het om inhoudelijke superioriteitsgevoelens: de beoefenaars van de ene wetenschap denken dat de beoefenaren van de andere wetenschap het gewoon niet goed hebben begrepen. Dit is wat biologen met belangstelling voor het gedrag van de diersoort mens tot voor kort vaak dachten over sociologen en wat sociologen tot voor kort vaak dachten over biologen.

Zojuist is er een boek verschenen van de biopsycholoog en psychotherapeute Martine Delfos over verschillen tussen vrouwen en mannen. Dat boek heet: Verschil mag er zijn en de ondertitel is grappig: Waarom er mannen en vrouwen zijn (Delfos, 2008). Volgens mevrouw Delfos is het goed voor een samenleving wanneer de twee geslachten in allerlei opzichten van elkaar verschillen, want dan krijg je fijn vertakte netwerken. Het is dus niet zo vreemd dat in de samenlevingen die we kennen mannen en vrouwen er niet alleen anders uitzien, maar ook een beetje andere psychische make-up hebben. Dat mannen over het algemeen beter kunnen kaartlezen dan vrouwen komt niet doordat jongetjes alsmaar van hun vader plattegronden moesten bestuderen en meisjes nooit een atlas mochten inzien, het komt doordat de bedrading in de hoofden van mannen het gemakkelijker voor ze maakt om die plattegrond denkbeeldig op zijn kop te zetten. Volgens mevrouw Delfos zou dat wel eens te maken kunnen hebben met het feit dat vrouwen zich gemakkelijker denkbeeldig in iemand anders kunnen verplaatsen, want als je dat doet, dan neem je het perspectief van de ander over en daardoor raakt je ruimtelijke gevoel een beetje in de war. Dus dat mannen vaak zo aardig kunnen kaartlezen heeft te maken met hun gebrekkige vermogen tot empathie. Dit verhaal vertelde mevrouw Delfos onlangs in het prachtige televisieprogramma Boeken aan Wim Harms. Ik zat aan de buis gekluisterd. Het eerste wat ik dacht was: wat een leuke, slimme vrouw; wat een interessante dingen zegt ze; daar moet ik nog eens even heel goed over nadenken; zou dat nou echt zo zijn? Maar het tweede wat ik dacht was: had ze dit geschreven in 1975, dan had ze, in elk geval bij een publiek van studenten in de sociale wetenschappen, te maken gekregen met actiegroepen, collegeverstoringen en kamerbezettingen, want zulke beweringen wekten toen veel weerstand. Beweren dat vrouwen over het algemeen minder goed kaartlezen dan mannen zou je destijds een onaangenaam bezoekje van de actiegroep 'Vrouwen van de rode kaart' hebben opgeleverd.

Ik heb eind jaren zeventig voor de Nederlandse Sociologische Vereniging een conferentie georganiseerd waarin sociologen in debat gingen met een vooraanstaand psychiater en neuroloog. Ik vond wat de hoogleraar H.M. van Praag in die tijd schreef over de problematiek van psychiatrische patiënten erg interessant en wilde hem graag in gesprek brengen met sociologen die heel andere theorieën hadden over mensen met ernstige psychische klachten. Ik zag wel dat het lastig zou worden en noemde mijn conferentie dan ook: 'Het schuchter rendez-vous'. Een en ander vond plaats in zaal D009 aan de Oudemanhuispoort: ik denk er nog met het schaamrood op de kaken aan terug. Het werd een enorme ruzie tussen de hooggeleerde neuroloog die al die sociologen kletsmajoors vond en dat ook duidelijk liet merken, en een zaal vol steeds kwadere sociologen, vooral Amsterdamse sociologiestudenten, die de professor eerst beleefd van repliek dienden, maar hem aan het eind van de middag min of meer begonnen uit te schelden. Vreselijk.

De tijden zijn veranderd en niet zo'n klein beetje. Tegenwoordig ontmoet ik wetenschapsmensen van uiteenlopende disciplines die echt oprecht belangstelling hebben voor elkaars manieren van kijken. Het gaat er vooral om dat je, net als vrouwen zoals Delfos die beschrijft, in staat bent om de wereld te bezien door de ogen van de beoefenaar van een andere discipline. Dat vermogen om je even voor te stellen hoe je naar de verschillen tussen mannen en vrouwen zou kijken als je niet was opgeleid als socioloog, maar als biopsycholoog, en wat je dan zou zien, waar je dan op zou letten: dat is waar het om gaat. Je moet niet alleen de visie van die andere wetenschapper weigeren af te wijzen, je moet zelfs even in de schoenen van de ander kunnen staan, hetgeen natuurlijk ook vergt dat je je gedurende langere tijd serieus verdiept in het vakgebied van die andere wetenschap. Alleen dan kun je het verzoek van Paul McCartney opvolgen: 'try to see it my way'.

Misschien is de prijs die je daarvoor moet betalen dat je net als vrouwen volgens Delfos een beetje je richtingsgevoel kwijt raakt, dat je je niet meer zo gemakkelijk kunt oriënteren in de ruimte van de wetenschap. Maar een beetje wetenschappelijke duizeligheid is misschien juist wel prettig. Tijdens het borreluurtje gaat het velen toch ook om het lichte verlies aan richtingsgevoel dat de alcohol kan opwekken (misschien is drinken wel een poging om te vervrouwelijken).

Sinds de dagen dat professor Van Praag zo onheus werd bejegend is er een heel andere wind gaan waaien in de wetenschappen. Tegenwoordig zijn sociologen zeer geïnteresseerd in wat hersenonderzoekers, neurobiologen of primatenetnologen ze kunnen vertellen en meer en meer hoor je ook de beoefenaren van die buurwetenschappen verklaren dat ze erg geïnteresseerd zijn in wat sociologen, historici en antropologen ze kunnen vertellen over wat er zich afspeelt in mensencollectiviteiten.

We leven in een tijd waarin niet zozeer de wens tot samenwerking groter wordt, maar waarin bepaalde taboes die de relaties tussen beoefenaren van wetenschappen in het verleden zo vaak vergiftigden gelukkig een beetje uit de mode beginnen te raken. En daar kan BLIND van profiteren. Wat dat betreft gloort er nieuwe hoop voor de interdisciplinariteit en voor het IIS. Wat dat betreft staan alle seinen op groen voor de nieuwe site van BLIND. Wat dat betreft breekt er een mooie tijd aan voor gammavaders met bètadochters.

Lees nóg een artikel over

biologie

interdisciplinariteit

sociologie


of lees verder in

of deel

                   

Noten en/of literatuur

Delfos, M.F., Verschil mag er zijn – Waarom er mannen en vrouwen zijn, Amsterdam, 2008.

Steinmetz, S.R., Gesammelte Kleinere Schriften zur Ethologie und Sociologie, deel 3, Groningen, 1935.

Reageren




De redactie behoudt zich het recht voor om reacties in te korten of te verwijderen indien daar reden toe is.


           


Lees nóg een artikel over

biologie

interdisciplinariteit

sociologie



Alle edities   Vakgebieden  
             
Wilt u op de hoogte gehouden worden van nieuwe edities en activiteiten van Blind? Meldt u aan voor onze digitale nieuwsbrief:



Het e-mailadres wordt alleen gebruikt voor toezending van de e-mail met de links naar de nieuwe editie. Het adres staat opgeslagen bij MailChimp. MailChimp hanteert een eigen privacybeleid waarmee u instemt als u zich abonneert op onze nieuwsbrief. Elke nieuwsbrief toont een link waarmee toezending kan worden gestopt. Om uw adres eventueel nog te laten verwijderen uit het opzeggingenbestand stuurt u een e-mail aan redactie@ziedaar.nl.